جعفر شهرى باف

519

طهران قديم ( فارسى )

تون حمام تون حمام عبارت بود از زيرزمينى دخمه‌مانند زير خزينهء آب گرم حمام كه در آن تون‌تاب تون مىتابيد يعنى كوره‌ى حمام را اداره مىكرد . به اين صورت كه پاى پهن‌هاى دسته كردهء آن نشسته و پارو پارو و مشت مشت از آن به آتش كوره مىافشاند و هر چند دقيقه يك بار با سيخى آن را زير و رو ميكرد و مشتعل ميگردانيد و آب خزينه را گرم مينمود . كار اين تون‌تاب از دو سه ساعت به غروب مانده شروع شده تا پاسى از شب گذشته طول مىكشيد و چون از تون بيرون مىآمد گربه‌اى بود كه از سوراخ بخارى بيرون آمده باشد ، در حدى كه هر آدم چرك و سياه و كثيفى كه به هيچ چيز شبيه نمىشد به تون‌تاب تشبيه ميگرديد و تون آن ظلمتكده‌اى بود كه سياهى دوده چهره‌ى ساختمان آن محو كرده قشرهاى ضخيمى تا يكى دو وجب در و ديوار آن را گرفته حتى ديواره‌هاى مدخل آن قيرگون ساخته بود . ابزار سوخت‌دان عبارت بود از دو پاروى بزرگ و كوچك كه بزرگ آن جهت ( پيش كردن ) سوخت يعنى ريختن كاه و پهن به كوره و كوچك آن جهت ( پس كردن ) آتش يعنى رد كردن آتش از جلو كوره به آخر آن و دو سيخ آهنى بلند و كوتاه براى هم زدن آتش عقب و جلو كوره و آجر نظامى « 110 » اى كه پس از اتمام كار براى باقى ماندن حرارت به دهانه‌ى كوره قرار ميگرفت . ساختن اين كوره‌ها و مجراهاى آن قواعدى عام داشت كه براى تمام حمام‌ها مرعى ميگرديد ، به اين ترتيب كه بايد خزينهء آب گرم و كوره‌ى زير آن در نقطه‌اى از حمام قرار گيرد كه دودكش آن از منتهى اليه ساختمان حمام شروع شده از نقطهء مقابل آن عبور نمايد ، يعنى از يك طرف كشيده شده از طرف ديگر سر درآورد و اين براى آن بود كه تمام سطح حمام را گرم بكند . صورت نقشهء آن ، بعد از كوره مجرائى وسيع كه يك نفر بطور خميده بتواند از آن عبور كند بود كه از زير حمام به طول كشيده شده از ديوار مقابل خزينه بالا رفته به بام مىكشيد و به تدريج به طرف دهانه تنگ شده تا مخرج كه به اندازهء

--> ( 110 ) . خشت پخته‌اى در ابعاد نيم ذرع در نيم ذرع « 52 * 52 سانتيمتر . »